01 / TRẠI GIỐNG TÔM
Con giống khỏe bắt đầu từ những ngày đầu ở trại
Dinh dưỡng tôm ở giai đoạn nuôi thương phẩm đã được nghiên cứu hàng chục năm, nhưng cách cho ấu trùng ăn vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Đó là nhận định của Roeland Wouters (INVE Technologies, Bỉ), Daniel Lemos (Đại học São Paulo, Brazil) và Patrick Sorgeloos (Đại học Ghent, Bỉ) trong bài tổng quan năm 2026.
Các tác giả so sánh với ngành gia cầm: người ta chỉ dần dần mới nhận ra điều kiện ở trại ấp ảnh hưởng tới năng suất cả đời con gà. Với tôm cũng vậy — thiếu hụt dinh dưỡng ở trại giống có thể chỉ lộ ra muộn, khi tôm ương kém, vụ nuôi thất thường giữa các ao hoặc hệ số thức ăn cao.
Những khoảng trống chính mà nhóm tác giả chỉ ra:
- Khẩu phần quá "tĩnh": nhãn thức ăn thường ghi mức đạm gần như nhau từ zoea tới post, dù hình thái, enzyme và tập tính thay đổi rất lớn.
- Chỉ nhìn đạm thô: con số này nói rất ít về axit amin, độ tiêu hóa và mức hòa tan ra nước. Nguyên liệu đạt trên giấy vẫn có thể thất bại trong bể vì thức ăn qua ruột ấu trùng rất nhanh.
- Artemia đáng giá hơn ta nghĩ: nghiên cứu đồng vị cho thấy Artemia góp vào tăng trưởng nhiều hơn tỷ lệ của nó trong khẩu phần — nhưng giá trị này mất đi nếu ấp nở, làm giàu và vệ sinh kém, đồng thời tăng nguy cơ vi khuẩn có hại.
- Thức ăn và vi sinh đi liền nhau: chỉ đổi nhẹ lượng cho ăn có thể làm đổi hệ vi sinh trong bể chỉ trong vài giờ. Mục tiêu không phải vô trùng mà là một hệ vi sinh ổn định.
- Hạ độ mặn cuối giai đoạn gây sốc: lúc này khẩu phần nên có axit béo HUFA, vitamin C, muối và khoáng.
Theo các tác giả, tiến bộ không đến từ việc nâng tỷ lệ sống ở trại thêm vài phần trăm, mà từ con giống vẫn khỏe sau khi rời trại, trong điều kiện kém kiểm soát hơn của ao nuôi thương phẩm.
02 / THỨC ĂN
Nấm men: phụ gia chức năng, không phải "đạm thay bột cá"
Bài tổng quan của Reshma Sinha và cộng sự (đăng trên Aquaculture Journal, 08/2026) rà lại toàn bộ nghiên cứu về nấm men trong thức ăn thủy sản: tế bào nấm men nguyên, vách tế bào, dịch tự phân, dịch thủy phân và các hoạt chất tách riêng như beta-glucan, MOS (mannanoligosaccharide) và nucleotide.
Hàm lượng protein của nấm men Saccharomyces cerevisiae (nấm men bia, bánh mì), kèm axit amin thiết yếu và vitamin nhóm B.
Mức bổ sung thường gặp trong các nghiên cứu: khoảng 0,1% với nấm men nguyên, gần 0,4% với các phân đoạn chọn lọc.
Thông điệp thực tế của nhóm tác giả: nấm men có giá trị nhất khi dùng làm phụ gia chức năng ở liều vừa phải, nhất là trong ao mật độ cao, thức ăn ít bột cá hoặc áp lực dịch bệnh lớn. Dùng nấm men để thay hẳn bột cá bị giới hạn vì nấm men có nhiều axit nucleic và nitơ phi protein.
- Nấm men sống — khi cần tác dụng lợi khuẩn, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
- Vách tế bào (beta-glucan, MOS) — khi cần hỗ trợ miễn dịch và gắn giữ mầm bệnh trong ruột.
- Dịch thủy phân, dịch tự phân — khi ưu tiên độ tiêu hóa và nguồn nucleotide.
Nhóm tác giả cũng lưu ý chất lượng sản phẩm nấm men trên thị trường còn rất khác nhau. Người mua nên đòi số liệu thành phần cụ thể — beta-glucan, MOS, nucleotide, protein thật — thay vì chỉ một nhãn chung "nấm men", và không coi các sản phẩm là thay thế được cho nhau.
03 / CÁ RÔ PHI
Bệnh nhiễm khuẩn trên cá rô phi: phòng là chính
Bài tổng quan thứ ba, của Marco Shizuo Owatari và cộng sự (Đại học Liên bang Santa Catarina, Brazil; đăng trên Aquaculture and Fisheries), nói về bệnh do vi khuẩn Edwardsiella tarda — gây chết nhiều và thiệt hại lớn cho các trại nuôi cá rô phi, nhất là ở vùng ấm, nuôi thâm canh.
Điểm đáng chú ý: các chủng vi khuẩn khác nhau nhiều về di truyền, nên một biện pháp hiệu quả với chủng này có thể không hiệu quả với chủng khác. Vì vậy, phòng bệnh hiện vẫn dựa chủ yếu vào quản lý nuôi, trong khi vắc-xin, chất từ thảo dược và men vi sinh tiếp tục được nghiên cứu.
“Kháng sinh nên là lựa chọn cuối cùng, vì nguy cơ kháng thuốc và tồn dư khiến việc dùng thường xuyên ngày càng tốn kém và bất lợi về thương mại.”
Darryl Jory · Responsible Seafood Advocate · Bản dịch từ bài nguồn
Các tác giả khuyến nghị: thử nghiệm vắc-xin, chất thảo dược và men vi sinh ngay trên trại nuôi thương mại và công bố cả kết quả kinh tế; chuẩn hóa quy trình chẩn đoán; và đưa giám sát, an toàn sinh học vào sản xuất hằng ngày thay vì chỉ làm khi cá đã chết nhiều. Người mua sản phẩm nên đòi bằng chứng từ thử nghiệm quy mô trại, không chỉ thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.
04 / GÓC NHÌN THẦN VƯƠNG
Áp dụng cho ao nuôi Việt Nam
Ba bài tổng quan khác chủ đề nhưng gặp nhau ở một ý: phòng từ sớm và làm đúng việc hiệu quả hơn chạy theo khi vấn đề đã xảy ra. Với người nuôi, có thể bắt đầu từ những việc cụ thể:
- Chọn giống: hỏi trại giống về quy trình cho ăn, cách hạ độ mặn và Artemia; con giống khỏe khi ra ao quan trọng hơn con giống đẹp lúc xuất trại.
- Giữ ruột tôm khỏe từ đầu vụ: chọn đúng dạng nấm men theo việc cần làm — nấm men sống kèm selen hữu cơ như ACTISEL, vách nấm men giàu beta-glucan như AQUAMOS, protein chiết xuất từ nấm men như CLEVER — và dùng đúng liều trên nhãn.
- Phòng theo giai đoạn vụ: xem lịch phòng bệnh theo giai đoạn từ chuẩn bị ao tới về đích.
- Nuôi cá: theo dõi nước và cá mỗi ngày, giảm stress khi thời tiết đổi, làm tốt an toàn sinh học; có dấu hiệu lạ thì gọi kỹ thuật viên trước khi tự dùng thuốc.
